طوفان طبس

عملیات پنجه عقاب یا طوفان صحرا در اردیبهشت ۱۳۵۹ آخرین تلاش ناکام دولتمردان آمریکایی برای آزادسازی گروگان‌ها در ایران بود. طی این عملیات، ۶ هواپیما و ۸ بالگرد نیروهای مسلح آمریکا برای آزادی ۵۳ گروگان در تهران، وارد حریم هوایی ایران شدند. در حین این عملیات، ۳ بالگرد دچار نقص فنی شده و در نهایت، عملیات با کشته شدن ۸ نفر در نزدیکی طبس و برخورد یک هواپیمای سی-۱۳۰ و یک بالگرد سی‌اچ-۵۳ و باقی‌ماندن ۵ بالگرد سی‌اچ-۵۳ در ایران به پایان رسید. شکست این عملیات ناکامی دیگری برای آمریکایی و دولت کارتر محسوب می‌شد. این پرونده بر اساس اسناد و خاطرات به زوایای مختلف این واقعه می‌پردازد.

براساس یادداشت‌های برژینسکی مشاور امنیت ملی رئیس‌جمهور آمریکا ساعت ۲۳:۴۵ به‌وقت تهران (۴ اردیبهشت ۵۹) مشخص شد یک فروند هلیکوپتر بین راه از کار افتاده و یک فروند نیز به‌دلیل طوفان شن به عرشه‌ی ناو هواپیمابر نیمتز بازگشته است، با این حال، کلیه‌ی هواپیماها و ۶ هلیکوپتر در طبس بودند و عملیات می‌توانست ادامه یابد.

حدود نیم ساعت بعد از ایران خبری دریافت شد که نشان می‌داد سومین هلیکوپتر هم به‌دلیل بروز اشکالاتی در سیستم هیدرولیک آن، قادر به شرکت در ادامه عملیات نیست. پس از بررسی‌ها و مشاوره‌های مسئولان آمریکایی در کاخ سفید و نیز تبادل‌نظر با فرماندهی منطقه، فرمان قطعی توقف عملیات طبس صادر شد.

یک ساعت بعد نیز از ایران خبر رسید هنگام آمادگی نیروهای آمریکایی برای بازگشت از ایران فاجعه‌ای رخ داده است و یکی از هلیکوپترها بعد از سوخت‌گیری از هواپیمای سی۱۳۰ حامل سوخت، در حین بلندشدن و دورشدن از هواپیما با سرعتی بیش از حد گردش می‌کند و در این هنگام دُم آن به بدنه‌ی هواپیما اصابت می‌کند و تمام تسلیحات موجود در هر دو، منفجر می‌شود.

طوفان شن موجب توقف عملیات شد

وزیر دفاع آمریکا چند روز پس از شکست حمله نظامی به ایران (عملیات پنجهٔ عقاب Operation Eagle Claw) در گزارشی به کنگره این کشور تصریح کرد که طوفان شن غیرمنتظره باعث سرگیجه و از بین رفتن تعادل افراد بوده است.

شبکه تلویزیونی ای.بی.سی. آمریکا هم در گزارشی اعلام کرد که مأموریت نجات آمریکایی‌ها بدان دلیل شکست خورد که سه فروند از هلیکوپترهای عملیات بر اثر طوفان شن از کار افتاد و تیم نجات را با کمبود هلیکوپتر روبه‌رو ساخت. در این گزارش تلویزیونی آمده بود که سام دونالدسون گزارشگر کاخ سفید گفت ۸ فروند هلیکوپتر به این منطقه گسیل شده بود. ۶ فروند برای تکمیل عملیات کافی بود و ۲ فروند اضافی برای پشتیبانی قرار داده شده بود، به هر حال، هلیکوپترها در طوفان شن گرفتار شدند و از کار بازماندند، از این رو، کارتر مأموریت را لغو کرد. برخورد هواپیمای سی۱۳۰ نیز بر اثر اشتباه یک هلیکوپتر بود، زیرا در منطقه‌ای که باید فرود می‌آمد، نبود.

یک افسر نیروی دریایی آمریکا هم که در عملیات شرکت داشته است در مصاحبه با روزنامه دیلی‌نیوز تأکید کرد شکست عملیات فقط به‌دلیل طوفان شن بوده است.

خدای آن‌ها قوی‌تر از هلی‌کوپترهای ما بود!

ادواردو آنیلی برای بازدید از یک کارخانه هلیکوپترسازی به آمریکا رفته بود. مقامات کارخانه و ژنرال‌های ارتش ایالات متحده برایش توضیح می دادند تا به هلی‌کوپتری رسیدند که در موردش گفته شد: «همه فن‌آوری‌های برتر دنیا در آن جمع است و پیشرفته‌تر از آن ساخته نشده و از همان گونه‌ای است که در جریان واقعه طبس به کار رفت.» ژنرال آمریکایی با سرشکستگی پاسخ داد: «خدای آنها قوی‌تر از هلی‌کوپترهای ما بود!»

ژنرال‌های فرانسوی اسرار عملیات طبس را فاش کردند

«... در آن‌جا ابتدا کماندوهایی که لباس پاسداران انقلاب را پوشیده بودند خود را داخل پاسداران محافظ جاسوسخانه کرده و در یک لحظه آن‌ها را دستگیر و خلع‌سلاح کنند. گروه دوم که ملبس به لباس سربازان ایران بودند، در این موقع وارد سفارت شده و با پخش گاز خواب‌آور و بی‌حس‌کننده بقیه پاسداران را بی‌حرکت کنند...»

پیامدهای داخلی و بین‌المللی شکست امریکا در طبس

شکست نظامی آمریکا در طبس، پیامدهایی چون احساس ناامیدی ملی در آمریکا، تحقیر ملی امریکا، تضعیف موقعیت بین المللی آمریکا و... به دنبال داشت. «برژینسکی» - مشاور امنیت ملی کارتر - احساس ناامیدی ملی در آمریکا را از پیامدهای مهم شکست آمریکا در طبس دانست و می‌گوید: ماجرای مفتضح ایران یکی از سه عامل مهم شکست کارتر بود و این ماجرا احساس ناامیدی ملی را برانگیخت».«ویلیام سولیوان» - سفیر سابق آمریکا در تهران - از این واقعه با عنوان «دوران تحقیر ملی امریکا» یاد کرد و می‌نویسد: «روش سست و بی‌قید حکومت کارتر و اقدامات نامعقول او، به گروگان‌گیری اعضای سفارت آمریکا منجر شد و یک دوران تحقیر ملی که در تاریخ آمریکا نظیر آن دیده نشده است، آغاز شد».

تکرار طبس؛ تصاویری از جنگنده‌ها و جنازه‌های آمریکایی در سال ۵۸

در روزهای اخیر عملیات نیروهای آمریکایی برای نجات خلبان جنگنده سرنگون شده‌شان در خاک ایران و هدف قرار گرفتن چند فروند هواپیما و هواگرد آمریکایی توسط پدافند نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، یادآور ماجرای طبس در حافظه جمعی مردم ایران شد.